Po co nam szczepienia? Pytania i odpowiedzi 2025

Czas czytania w minutach: 5

Dawno nie pisaliśmy nic o szczepieniach. I prawdę mówiąc, chętnie byśmy ten radosny stan rzeczy utrzymali: w idealnym świecie wszyscy byliby zaszczepieni według zaleceń lekarskich. Wtedy wystarczyłby jeden artykuł o tym, jak szczepienia działają, a później ewentualnie nowe przy wprowadzaniu nowych technologii, jak na przykład mRNA. Ale niestety, sytuacja nie wygląda tak różowo, wyszczepialność spada, dawno niewidziane choroby podnoszą swój wstrętny łeb¹, więc trzeba nam wrócić do tematu. Pozwól że wyjaśnię prezentuje szereg pytań i odpowiedzi na temat szczepień!

Disclaimer: staram się przekazywać tutaj rzetelną wiedzę naukową, ale nie jestem lekarzem, a żaden wpis na tym blogu nie może być traktowany jako porada medyczna. Jeśli potrzebujesz porady medycznej, skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.

Po co się szczepić?

Żeby nie umrzeć. Dziękuję za uwagę.

Ale tak poważnie, o co chodzi?

Chodzi o to, że nasz organizm ma wspaniałe narzędzie do zwalczania patogenów – układ odpornościowy. Problem w tym, że patogenów na świecie są niezliczone rodzaje. A nie ma jednej “broni”, która byłaby i superskuteczna, i radziła sobie ze wszystkim. Są fragmenty układu odpornościowego, które mogą sobie poradzić (indywidualnie) z niemal każdym patogenem – ale nie są wystarczająco skuteczne, żeby nas przed wszystkim obronić. Są też fragmenty odpowiedzialne za przygotowywanie broni dobranej do konkretnego zarazka – każdy ma swój kryptonit. Niestety, przygotowywanie tego kryptonitu trochę trwa.

W przypadku przeziębienia – nie ma problemu, przez kilka dni poczujemy się gorzej, będzie wymówka, żeby posiedzieć pod kołdrą z kubkiem herbaty i dobrą książką, niech układ odpornościowy robi swoje. Ale w przypadku wielu innych chorób, zanim broń zostanie przygotowana, może już być po zawodach. I dlatego chcemy wyszkolić zbrojmistrzów, pokazując im, z kim będą musieli walczyć. Oczywiście nie w pełnej wersji, żeby nam się intruz nie zaczął po organizmie panoszyć. Pokazujemy na przykład jego zwłoki. Albo kawałek pancerza. A w najnowszym wydaniu – szczepionkach mRNA – mówimy niektórym naszym komórkom, żeby same wyprodukowały kawałek pancerza potencjalnego intruza. Zbrojmistrze biorą to pod lupę, a następnie szykują broń i zapisują jej projekty w specjalnych komórkach pamięci. Gdy nastąpi prawdziwa inwazja, produkcja nowej broni błyskawicznie ruszy pełną parą dzięki przygotowanym planom.

Na co mam się szczepić?

Jeśli szukasz kalendarza szczepień dzieci, to polecam zerknąć tutaj. Jesteś dorosły/a? Co roku zaszczep się przeciw grypie. COVID-19 – tak, jak będą się pojawiały kolejne dawki. Aktualnie jest dostępna, każdy powinien mieć skierowanie na internetowym koncie pacjenta. Raz na dziesięć lat warto odnowić DTP – błonica, tężec, krztusiec. Do niedawna zdawało się, że to środkowa choroba z tej kombinacji zagraża nam najbardziej, a zwłaszcza tym z nas, którzy pracują w ogródkach lub z innych przyczyn są narażeni na zabrudzenie ran. Od pewnego czasu jednak krztusiec wraca², a i błonica również zaczyna podnosić swój ohydny łeb. Warto również sprawdzić, czy byliście szczepienia na WZW, ospę wietrzną czy meningokoki. Z kolei kleszczowe zapalenia mózgu to trzy dawki na początek, a potem dawki przypominające co 3-5 lat. Więcej szczegółów można znaleźć na przykład tutaj. A jeśli jedziecie w jakimś egzotycznym kierunku, to skonsultujcie się ze specjalistami w dziedzinie medycyny podróży.

Szczepiłam/em się już kiedyś, po co znowu?

A pamiętacie zwycięską strategię Mieszka Pierwszego spod Cedyni? No właśnie, ja też nie. I podobnie nasz organizm może zapomnieć, która broń działa na dany zarazek. Ale to tylko część problemu. Druga jest taka, że zarazki mogą się zmieniać, jak wszystko inne na świecie. Pancerz, z którym radziła sobie broń naszego układu odpornościowego kilka lat temu, dziś może wyglądać już zupełnie inaczej. Dotyczy to szczególnie wirusów, a najbardziej – wirusów mających jednoniciowe RNA. Te mutują jak szalone. Do przykładów należy wirus grypy i wirus SARS-CoV-2, czyli popularny koronawirus. Dlatego też na grypę szczepimy się co roku, a na COVID – jak tylko pojawiają się nowe boostery.

Warto zwrócić jeszcze uwagę na kilka sytuacji, które są dla magazynu pamięci naszego układu odpornościowego niczym pożar biblioteki aleksandryjskiej. Jedną z możliwości jest odra. Ona potrafi wymieść pamięć immunologiczną. Bardziej drastyczna możliwość to przeszczep szpiku, a właściwie to, co się dzieje przed nim. Czyli kombinacja chemio- i radioterapii, stosowana właśnie do zrestartowania układu odpornościowego. Następnie wszczepione komórki macierzyste regenerują układ odpornościowy, ale ten musi dopiero od nowa nauczyć się walki z patogenami. A to oznacza ponowienie szczepień z czasów dzieciństwa.

Czy szczepienia mają skutki uboczne?

No mają. Tak samo jak każdy lek. I tak samo jak lekarstwa, szczepienia są poddawane badaniom klinicznym mającym na celu ocenę skuteczności i bezpieczeństwa ich stosowania. I wreszcie tak samo jak w przypadku lekarstw, szczepienia są pewnym kompromisem: przyjmujemy skutki uboczne, ponieważ korzyści są dużo większe.

Oczywiście, różnica pomiędzy szczepieniami a lekami jest widoczna na pierwszy rzut oka. Lekarstwa podajemy chorym, więc możemy łatwo zweryfikować, czy standardowe efekty uboczne nie są przypadkiem gorsze niż choroba. Szczepienia jednak dostają zdrowi. Oznacza to, że “przehandlowujemy” hipotetyczne skutki przyszłych chorób na rzeczywiste skutki uboczne szczepienia. I cóż z tego? Dalej się opłaca. Owszem, słyszycie czasem rozmaitych antyszczepionkowców o przerażających liczbach nagłych zgonów po szczepieniu… Ale statystyki nic takiego nie pokazują. I owszem, szczepienie wywołuje kilkanaście do kilkudziesięciu przypadków zapalenia mięśnia sercowego na milion… Ale większość z nich to łagodne przypadki, a COVID potrafi wywołać dużo cięższe powikłania i to dużo częściej.

Czemu zaszczepieni boją się niezaszczepionych?

Nielogiczne, prawda? Skoro ktoś jest zaszczepiony, to co mu przeszkadzają niezaszczepieni w okolicy? Są tu dwa istotne powody. Pierwszy jest taki, że żadne szczepienie – znów, tak samo jak wszystkie leki – nie jest stuprocentowo skuteczne. Więc tak, nawet osoba zaszczepiona może zachorować… Tylko jest to dużo mniej prawdopodobne. Może mieć również ciężkie powikłania… Tylko jest to dużo mniej prawdopodobne. I mając świadomość niskiego prawdopodobieństwa zachorowania, dalej nie mam chęci sprawdzać, czy aby nie będę tym nielicznym przypadkiem, któremu się trafi.

A drugi powód to obecność osób, których z różnego powodu nie możemy zaszczepić. Na przykład bardzo małych dzieci. Osób o obniżonej odporności – jak choćby biorców przeszczepu, albo poddających się leczeniu przeciwnowotworowemu. I całej gamy innych. Wysokie wyszczepienie populacji chroni ich poprzez odporność stadną. O co chodzi? Po prostu jeśli nawet zdarzy się w okolicy ktoś chory, ale praktycznie wszyscy, z którymi ma kontakt, są zaszczepieni, to nikomu zarazków nie przekaże. Jeśli jednak jest w okolicy wielu nieszczepionych… To mamy nowe ognisko zarazy.

To jak się zaszczepić?

Skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą :). Receptę na wiele szczepionek może wystawić farmaceuta, który od razu na miejscu może Cię też zaszczepić – o ile jesteś dorosły/a. W aptece bez uprzedniego kontaktu z lekarzem możesz się zaszczepić na 26 różnych chorób – choć w niektórych przypadkach bez stosownej dokumentacji od lekarza nie dostaniesz refundacji, tylko zapłacisz pełną cenę. Dzieci zasadniczo szczepi się w przychodniach i po badaniu lekarskim.

Bibliografia

Zainteresowało Cię to, co czytasz? Chcesz wiedzieć więcej? Śledź nas na Facebooku, i – pozwól, że wyjaśnię!